Angelika Czubacka-Pędzisz

radca prawny

Absolwentka UMCS w Lublinie, wykładowca w ramach szkoleń dla kandydatów na Członków Rad Nadzorczych Spółek Skarbu Państwa. Autorka licznych publikacji z zakresu prawa nieruchomości. Ekspert internetowego wydania Gazety Wyborczej i Gazety Finansowej. Specjalizuje się w szeroko pojętym prawie nieruchomości oraz prawie rodzinnym. Posiada wieloletnie doświadczenie w prowadzeniu spraw rodzinnych. Z powodzeniem reprezentuje Klientów w postępowaniach sądowych. Skuteczny mediator.
[Więcej >>>]

Kontakt z prawnikiem

Świadek w sprawach rodzinnych.

Angelika Czubacka-Pędzisz14 lutego 2019Komentarze (0)

Jedną z najistotniejszych kwestii w każdym postępowaniu, niezależnie od jego rodzaju, są dowody. W sprawach rodzinnych szczególnie istotne bywają dowody z zeznań świadków.

Strona powołująca dowód z zeznań świadka powinna zawsze zakreślić tezę dowodową tj. wskazać okoliczności i fakty co do których zeznawał będzie świadek.

Podstawową zasadą w przesłuchaniu świadków jest to, iż świadek zeznaje co do faktów a nie swojej wiedzy ( w przeciwieństwie do biegłego).

W sytuacji gdy małżonkowie decydują się wspólnie (zgodnie) na rozwód i nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci udział świadków jest zbędny. Brak kwestii spornych umożliwia ograniczenie postępowania dowodowego jedynie do przesłuchania stron.

Postępowanie dowodowe w sprawie o rozwód można ograniczyć do przesłuchania wyłącznie jednego świadka w sytuacji gdy małżonkowie rozstają się zgodnie ale mają wspólne małoletnie dzieci. Świadek jest wówczas przesłuchiwany na okoliczności związane z relacjami rodziców z dzieckiem, stan psychiczny dziecka w związku z zaistniałą sytuacją etc.

W sytuacji spornej każda ze stron może korzystać w zasadzie z nieograniczonych osobowych środków dowodowych. Celowo użyłam zwrotu w zasadzie, gdyż pojawia się jeden wyjątek.

Zgodnie z art 430 KPC małoletni, którzy nie ukończyli 13 lat nie mogą być przesłuchiwani w sprawach sądowych jako świadkowie. Zakaz ten jest zaostrzony w przypadku dzieci stron ( także przysposobionych), gdyż one nie mogą być świadkami do 17 roku życia. 

Przepis ma na celu ochronę małoletnich dzieci przed negatywnymi skutkami przesłuchań w sprawach małżeńskich gdzie ujawniane są często wpływające na ich psychikę fakty. Zakaz określony w tym przepisie jest bezwzględny i nikt nie może żądać jego uchylenia. Zakaz ten jednakże dotyczy jedynie formalnego przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków. Dzieci do 13 roku życia oraz zstępni stron do 17 roku życia mogą być bowiem wysłuchani jedynie informacyjnie przez Sąd.

Wysłuchanie takie powinno dotyczyć wyłącznie spraw związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej oraz kontaktów dziecka z rodzicami. Wysłuchanie takie odbywa się zwyczajowo poza salą rozpraw w tzw. “przyjaznym dziecku pokoju“, który umożliwia prawidłowe przeprowadzenie rozmowy z dzieckiem przez psychologa i Sąd, utrwalenie jej, umożliwia nadto obserwację dziecka przez osoby wskazane przez Sąd a także zapewnia ( w miarę możliwości) komfort psychiczny dla dziecka.

Celem takich pomieszczeń jest bowiem zminimalizowanie czynników stresogennych dla małoletnich. Przesłuchanie prowadzi osoba profesjonalnie przygotowana i uprawniona do realizacji czynności procesowych z udziałem dzieci ( zazwyczaj biegły psycholog dziecięcy). Sąd może zdecydować o tym, iż podczas przesłuchania nie będą obecni rodzice. Zależy to od okoliczności sprawy.

Z przesłuchania sporządzany jest protokół, do którego załączany jest zapis dźwięku lub obrazu. Umożliwia to zapoznanie się stronom i pełnomocnikom z przebiegiem przesłuchania o ile nie byli dopuszczeni do obserwacji.

Odrębną kwestią jest prawo świadka do odmowy zeznań. Prawo to przysługuje osobom wskazanym w art 261 § 1 KPC tj. dzieciom naturalnym i przysposobionym, rodzicom, dziadkom, wnukom, rodzeństwu, powinowatym w tej samej linii lub stopniu.

W związku z powyższym może zdarzyć się, że jeden z rodziców zawnioskuje przesłuchanie dziecka, które ukończyło 17 lat jednakże dziecku przysługuje wówczas prawo do odmowy zeznań. Sąd każdorazowo poucza o tym prawie.

Najpopularniejszym ustrojem majątkowym małżeńskim w Polsce ciągle pozostaje wspólność majątkowa.

Czym jest ten ustrój? Klienci definiują mi go w sposób prosty i zazwyczaj błędny. Wychodzą bowiem z założenia, iż od dnia ślubu cały majątek jest wspólny.

A nie jest to prawda.

Zgodnie z brzmieniem art. 31 § 2 KRiO do majątku wspólnego należą w szczególności:

1) pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków;
2) dochody z majątku wspólnego, jak również z majątku osobistego każdego z małżonków;
3) środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;
4) kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art 40a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Po pierwsze wyliczenie to nie jest wyczerpujące a po drugie sam fakt, iż wylicza się składniki majątku wchodzące w skład majątku wspólnego wskazuje na to, że nie może wchodzić do niego wszystko.

Co dzieje się z przedmiotami majątkowymi nie objętymi wspólnością ustawową?
Wchodzą w skład majątku odrębnego każdego z małżonków.

A co w trakcie wspólności ustawowej wchodzi w skład majątku odrębnego każdego z małżonków?
Wyczerpujące wyliczenie zawiera art 33 KRiO. Tak więc do majątku osobistego każdego z małżonków należą:
1) przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej;
2)przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił;
3)prawa majątkowe wynikające ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom prawa;
4)przedmioty majątkowe służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków;
5)prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
6)przedmioty uzyskane z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia albo z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; nie dotyczy to jednak renty należnej poszkodowanemu małżonkowi z powodu całkowitej lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej albo z powodu zwiększenia się jego potrzeb lub zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;
7)wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej jednego z małżonków;
8)przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków;
9)prawa autorskie i prawa pokrewne, prawa własności przemysłowej oraz inne prawa twórcy;
10)przedmioty majątkowe nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Czy o przynależności składnika majątkowego do majątku odrębnego może stanowić oświadczenie jednego z małżonków?
Nie.

Często spotykam się z sytuacją gdy przychodzi Klientka, której prowadzę sprawę o podział majątku, i informuje mnie że np. samochód nie będzie podlegał podziałowi, gdyż w umowie jego zakupu mąż oświadczył, iż wchodzi on do jego majątku osobistego.
Nic bardziej mylnego. Umowa taka ( w tym przypadku zakupu samochodu) będzie miała jedynie walor dokumentu prywatnego. Nie tworzy ona prawa. Nie jest intercyzą.

Zgodnie z tezą postanowienia SN z dnia 18 stycznia 2008 r., V CSK 355/07 „Nie można przypisać decydującego znaczenia oświadczeniu małżonków, że nabywany udział w nieruchomości nie należy do majątku dorobkowego, ponieważ samo takie oświadczenie nie może stanowczo wyłączać skutków wynikających z przepisów KRiO, w sytuacji pozostawania małżonków w ustroju małżeńskiej wspólności ustawowej. Jej ograniczenie lub wyłączenie możliwe jest na mocy małżeńskiej umowy przewidującej taki skutek i zawartej w formie aktu notarialnego”. Na analogicznym stanowisku stanął SN w postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2018 r. IV CSK 570/17.

Czym jest ulga prorodzinna?

Ulga na dziecko inaczej zwana ulgą prorodzinną to jedna z najpopularniejszych ulg w polskim systemie podatkowym. Rodzice mogą korzystać z niej bez względu na ilość posiadanych dzieci. Oprócz rodziców skorzystać z niej mogą także rodzice zastępczy bądź opiekunowie- czyli osoby wykonujące i sprawujące faktyczną opiekę nad dzieckiem.

Istotą ulgi jest możliwość pomniejszenia podatku dochodowego o określoną wskazaną w ustawie o PIT kwotę. Pomniejszenie podatku jest dokonywane w rozliczeniu rocznym składanym przez podatnika lub w rocznym obliczeniu podatku dokonywanym przez płatnika.

Do formularza PIT-36 lub PIT -37 należy dołączyć formularz PIT-O.

W formularzu PIT-O powinny znaleźć się następujące dane dziecka/ dzieci: numer PESEL dziecka lub jego pełne dane personalne: imiona, nazwiska i data urodzenia. Co ważne, współmałżonkowie składają jeden załącznik PIT-O, gdy rozliczają się wspólnie. Przy osobnych deklaracjach PIT załącznik powinien zostać dołączony do formularza zarówno ojca, jak i matki.

Należy jednak pamiętać o tym, iż od ogólnej zasady umożliwiającej odliczenie ulgi na dzieci ustawodawca przewidział pewne wyjątki.

Możliwość odliczenia ulgi prorodzinnej nie przysługuje osobom, które płacą podatki:

1)według jednolitej stawki 19% od dochodów z działalności gospodarczej i działów specjalnych produkcji rolnej (PIT-36L);
2)od dochodów giełdowych i niektórych innych dochodów kapitałowych (PIT-38);
3)w formie ryczałtu ewidencjonowanego i karty podatkowej.

Jednakże w sytuacji gdy osoby te równolegle uzyskują dochód opodatkowany według zasad ogólnych tj. zasiłek chorobowy, wynagrodzenie za pracę czy np. dochody z najmu prywatnego, mają prawo do zastosowania ulgi na dziecko od tych właśnie dochodów a nie od całości.

A jak przedstawia się możliwość odliczenia ulgi w momencie rozwodu lub podziału opieki nad dzieckiem?

Zgodnie z art. 27f ust. 1 pkt 1 ustawy o PIT odliczenie dotyczy dzieci małoletnich, w stosunku do których podatnik w danym roku podatkowym wykonywał władzę rodzicielską. Przysługuje więc obojgu rodzicom, przy czym kwotę ulgi każde z nich może odliczyć w równych częściach bądź w dowolnej proporcji przez nich wspólnie ustalonej. Jeżeli więc rodzice nie poczynią ustaleń w tym zakresie a faktyczny zakres ich opieki nie jest równy, niestety każdy z rodziców będzie miał możliwość rozliczenia ulgi według zasady pół na pół.

Na takim stanowisku stanął ostatnio WSA w Lublinie. Jest to w chwili obecnej utrwalona linia orzecznicza.

Analogicznie bowiem orzekł m.in.

  • WSA w Kielcach w wyroku z 23 listopada 2017 r. (sygn. akt I SA/Ke 479/17). WSA wskazał, że dla skorzystania z ulgi prorodzinnej wystarczy wykazanie, iż podatnik wykonywał władzę rodzicielską wobec dziecka w jakimkolwiek stopniu.
  • NSA w wyroku z 26 lipca 2016 r. (sygn. akt II FSK 590/16) NSA stwierdził, że nie tyle posiadanie, co wykonywanie władzy rodzicielskiej uprawnia do skorzystania z ulgi prorodzinnej, przy czym nie ma znaczenia zakres wykonywania władzy rodzicielskiej, bo prawo nie uzależniają od tego zakresu wielkości ulgi przypadającej na poszczególnego rodzica.
  • podobnie NSA w wyroku z dnia 15 lutego 2017 r. (sygn. akt I FSK 19/15).

Władza rodzicielska to ogromny przywilej ale i obowiązek. Sama, jako rodzić doświadczam tego każdego dnia. Wychowanie dziecka wymaga dużej pracy, zaangażowania oraz konsekwencji. Co w sytuacji gdy tych elementów brakuje?

Czy jest to już podstawa do pozbawienia władzy rodzicielskiej?

Tak o ile zagraża to dobru dziecka. Władza rodzicielska powinna być bowiem wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. Język prawniczy ma do siebie to, iż nie należny do najbardziej precyzyjnych. Większość z czytelników zapyta czyli jak powinna być ona właściwe wykonywana?

Najprościej rzecz ujmując jeśli rodzic „dla świętego spokoju” akceptuje niewłaściwe zachowania swojego dziecka i dodatkowo ukrywa przed sądem/kuratorem/ szkołą/ osobami trzecimi jego błędy oraz nie jest w stanie odpowiedzialnie go wychować, to istnieją podstawy do pozbawienia go władzy rodzicielskiej. ( por. postanowienie SR dla m.st. Warszawy z dnia 20 września 2018 r. sygn. akt: VI Nsm 2241/17).

Kiedy rodzica można uznać za nieudolnego wychowawczo?

O tym decyduje zawsze indywidualna analiza konkretnego przypadku. Rodzic, który nie jest konsekwentny w działaniu, raz jest surowy nad wyraz a innym razem nad wyraz liberalny nie jest w stanie wychować emocjonalnie stabilnej jednostki. Przyzwolenie, nawet ciche, rodzica na działania sprzeczne z prawem, na działania demoralizujące podejmowane przez dziecko działa na nie destrukcyjnie. Jeżeli dodatkowo rodzic dla własnej wygody akceptuje niewłaściwe działania małoletniego  wpływa to na negatywną ocenę jego postawy rodzicielskiej.

W związku z powyższym czy można uznać za akceptację nic nie robienie? Bądź nie podejmowanie wystarczających działań?

Tak bierność lub pozorne działania rodzica nie są równoznaczne z jego staraniami o dobro dziecka.

Pozbawienie władzy rodzicielskiej reguluje art 111 KRiO.  Ustawodawca wskazał trzy przesłanki uzasadniające pozbawienie władzy rodzicielskiej. Pierwszą przesłankę stanowi trwała przeszkoda w wykonywaniu władzy rodzicielskiej ( np. pobyt w więzieniu). Drugą przesłankę stanowi nadużycie władzy rodzicielskiej ( np. przemoc), a trzecią zaniedbywanie w sposób rażący obowiązków względem dziecka (np. nieudolność wychowawcza). Wystąpienie tylko jednej z tych trzech przesłanek stanowi już podstawę pozbawienia władzy rodzicielskiej.

Co istotne pozbawienie władzy rodzicielskiej nie powoduje automatycznego zerwania wszelkich więzi. Nie ma wpływu na dziedziczenie, obowiązek alimentacyjny oraz możliwość utrzymywania kontaktów.

Zainteresowanych odsyłam do lektury artykułu, jaki pojawił się w serwisie prawo.pl .

Uwaga!!!

Rodzic pozbawiony władzy rodzicielskiej nie skorzysta z ulgi na dziecko, o której mowa we wpisie ulga prorodzinna. 

Rozdzielność majątkowa w trakcie małżeństwa

Angelika Czubacka-Pędzisz05 lutego 2019Komentarze (0)

Czy można wprowadzić rozdzielność majątkową w trakcie małżeństwa?

Oczywiście, że można. Niewiele osób o tym wie a procedura ta pomaga uporządkować lub zabezpieczyć kwestie majątkowe jeszcze przed orzeczeniem rozwodu. 

Należy bowiem pamiętać, iż tylko w idealnym założeniu rozwód trwa 40 minut i odbywa się na jednej rozprawie. Jeżeli eskalacja konfliktu między małżonkami jest duża postępowanie rozwodowe może trwać latami, czego konsekwencją mogą a nie powinny być, nie uporządkowane sprawy majątkowe miedzy małżonkami.

Czym jest rozdzielność majątkowa? Jest to ustrój majątkowy małżeński, w którym nie ma majątku wspólnego a występują jedynie dwa majątki odrębne każdego z małżonków.

Rozdzielność majątkowa małżeńska powstaje z mocy prawa z chwilą ubezwłasnowolnienia oraz ogłoszenia upadłości jednego z małżonków a także z chwilą orzeczenia przez Sąd rozwodu i separacji. Nie oznacza to, że nie można jej wprowadzić w trakcie trwania małżeństwa.

Może się to bowiem odbyć dwojako:

  1. Poprzez zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej u notariusza przed zawarciem małżeństwa lub w jego trakcie ( w jakimkolwiek momencie). Umowę taką można w każdym czasie zmienić lub rozwiązać. Uwaga co istotne umowę taką można zawrzeć także przez pełnomocnika. Niezbędne jest jedynie zastosowanie dla pełnomocnictwa formy aktu notarialnego. Pełnomocnictwo powinno być szczegółowe tj. dokładnie określać postanowienia umowy, która ma być zawarta oraz osobę, z którą ma być zawarta.
  2. Poprzez orzeczenie Sądu w trybie art 52 KRiO. Sąd wprowadza rozdzielność majątkową małżeńską z ważnych powodów na wniosek każdego z małżonków. Co istotne wniosek ten może także zgłosić wierzyciel jednego z małżonków, jeżeli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga dokonania podziału majątku wspólnego małżonków.

Sąd rozpoznający sprawę o ustanowienie rozdzielności majątkowej powinien poczynić ustalenia dotyczące wielkości majątku wspólnego, istnienia zadłużenia, jego rozmiarów i okoliczności powstania, wielkości majątku osobistego małżonka-dłużnika i sposobu wykonywania przezeń zobowiązania, a także kwestii dotyczących utrzymania i wychowania małoletnich dzieci stron (por. wyrok SN z dnia 13.01.2000 r. sygn. akt. II CKN 1070/98, wyrok SN z dnia 17.12.1999 r. sygn. akt: III CKN 506/08).

Sąd w tym postępowaniu nie bada winy za rozkład pożycia.

Przykłady:

  1. Separacja faktyczna utrudniająca lub uniemożliwiająca współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym.
  2. Trudność w zarządzie majątkiem wspólnym.
  3. Hazard, nałogi i hulaszczy tryb życia.
  4. Zagrożenie w interesie majątkowym jednego z małżonków lub w interesie obojga małżonków.

Powodem żądania ustanowienia przez Sąd rozdzielności majątkowej nie może być trudna sytuacja majątkowa obojga lub jednego z małżonków. ( por. wyrok SN, 26.07.2000 r. I CKN 293/00)

Jeśli rozdzielność powstaje w trakcie trwania małżeństwa, majątek wspólny przekształca się z automatu we współwłasność ułamkową. Natomiast udziały małżonków w majątku wspólnym zostają zaliczone na poczet ich majątków osobistych.

Sąd w wyroku ustanawiającym rozdzielność ma obowiązek wskazać datę zniesienia wspólności. Jeżeli Sąd w wyroku znoszącym wspólność majątkową nie oznaczy daty jej ustania  strona może wnosić w trybie art 531 § 2 k.p.c. o stosowne uzupełnienie wyroku.

Sprawy o ustanowienie rozdzielności majątkowej należą do właściwości Sądów rejonowych. Sąd w tych sprawach, analogicznie jak przy rozwodzie, nie może oprzeć rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności faktycznych. Niedopuszczalne jest także wydanie wyroku zaocznego, a przesłuchanie strony nie może być ograniczone do informacyjnego wysłuchania.   (wyrok SN z dnia 24.04.1996 r., sygn.akt: I CRN 62/96).